|
Commissie
voor Gezondheid en Gelijke Kansen |
Commission
de la Santé et de l'Égalité des chances |
|
van Woensdag 24 juni 2026 Namiddag ______ |
du Mercredi 24 juin 2026 Après-midi ______ |
De openbare commissievergadering wordt geopend om 14.40 uur en voorgezeten door de heer Jeroen Van Lysebettens.
La réunion publique de commission est ouverte à 14 h 40 et présidée par M. Jeroen Van Lysebettens.
De teksten die cursief zijn opgenomen in het Integraal Verslag werden niet uitgesproken en steunen uitsluitend op de tekst die de spreker heeft ingediend.
Les textes figurant en italique dans le Compte rendu intégral n’ont pas été prononcés et sont la reproduction exacte des textes déposés par les auteurs.
01.01 Funda Oru (Vooruit): Mijnheer de minister, er zijn vandaag redelijk wat vragen over die tijdelijke noodtoelating voor Calantha, een zogenaamd RNAi- of gene silencing-insecticide tegen coloradokevers in de aardappelteelt. Op Europees niveau loopt de evaluatie van dergelijke producten momenteel nog. Voorlopig is ook geen enkel gelijkaardig pesticide definitief goedgekeurd.
Pesticiden liggen bovendien maatschappelijk gevoelig, gelet op de bezorgdheden rond mogelijke schadelijke effecten op de gezondheid, de biodiversiteit en het milieu. Verschillende milieuorganisaties stelden daarom ook vragen bij de snelheid waarmee deze noodtoelating werd verleend en bij het gebruik van een uitzonderingsprocedure.
Kunt u verduidelijken op basis van welke wetenschappelijke en juridische elementen beslist werd om al een noodtoelating toe te kennen terwijl de Europese evaluatie nog loopt? Welke concrete bijzondere omstandigheden rechtvaardigden volgens de regering deze uitzonderingsprocedure?
Bent u zich ook bewust van de maatschappelijke bezorgdheden rond mogelijke schadelijke effecten van pesticiden op mens, milieu en biodiversiteit? Hoe werd daarmee rekening gehouden bij deze beslissing?
01.02 Jean-François Gatelier (Les Engagés): Monsieur le président, on nous avait annoncé un débat public animé. Je vois que la chaleur en a retenu plus d’un. Tant mieux, ce sera plus rapide, monsieur le ministre.
Monsieur le ministre, le gouvernement fédéral a récemment accordé une dérogation d’urgence autorisant l’utilisation du pesticide Calantha, un pesticide de nouvelle génération à ARN interférent, afin de lutter contre le doryphore dans les cultures de pommes de terre. Selon la société qui l’a développé, ce nouveau type de pesticide a été conçu pour ne pas nuire aux abeilles, aux insectes auxiliaires ni aux autres organismes non ciblés. Il ne laisserait par ailleurs aucun résidu détectable sur les pommes de terre, ce qui constituerait évidemment un avantage important. Cette décision suscite toutefois des interrogations, notamment parce que la substance active concernée est toujours en cours d’évaluation au niveau européen et que plusieurs associations environnementales ont exprimé des inquiétudes quant à ses effets potentiels sur la biodiversité et les espèces non ciblées.
Dans le même temps, les producteurs de pommes de terre sont confrontés à des difficultés croissantes pour protéger leurs cultures et attendent des solutions efficaces pouvant être mobilisées rapidement. Il est donc essentiel de trouver un équilibre entre le soutien au secteur agricole, l’innovation technologique et le respect du principe de précaution. Dès lors, monsieur le ministre, pourriez-vous préciser quels éléments scientifiques et sanitaires ont conduit à l’octroi de cette dérogation d’urgence pour le Calantha? Par ailleurs, quelles garanties le gouvernement entend-il mettre en place afin d’assurer un suivi rigoureux des éventuels impacts environnementaux et sanitaires liés à l’utilisation de ce produit pendant la période d’autorisation temporaire?
01.03 Jeroen Van Lysebettens (Ecolo-Groen): Mijnheer de minister, mijn collega’s hebben de aanleiding al geschetst. Het gaat over het pesticide Calantha.
Hoewel het gebruik van pesticiden overal wordt teruggedrongen, wordt voor dit product toch een bijzondere goedkeuring gegeven. Ik lees dat die goedkeuring gebeurt op basis van artikel 53 van de Europese verordening, die het gebruik toestaat wanneer de bedreigde plantaardige productie op geen enkele andere redelijke manier tegen het gevaar kan worden beschermd.
Daarbij heb ik de volgende vragen. Ten eerste, in welke mate is de aardappelproductie in België momenteel bedreigd? Ik lees namelijk overal dat we met een aardappeloverschot van 860.000 ton zitten en dat boeren hun aardappelen niet verkocht krijgen.
Ten tweede, er zijn alternatieve bestrijdingsmiddelen voor de coloradokever. Waarom worden die als onvoldoende beschouwd?
Ten derde, het tijdelijke gebruik moet beperkt en gecontroleerd zijn. Waar wordt dit pesticide momenteel gebruikt? Zijn er beperkingen op wie het mag gebruiken en verdelen?
Ten slotte, hoe zal de evaluatie van deze reglementering verlopen?
01.04 David Clarinval, ministre: Chers collègues, vous avez été nombreux à me solliciter au sujet du Calantha, que ce soit oralement ou par écrit.
Avant toute chose, il importe de replacer ce dossier dans son contexte. Depuis plusieurs années maintenant, la Belgique s'inscrit pleinement dans la stratégie européenne de réduction des pesticides.
Les chiffres montrent une diminution constante des ventes de pesticides dans notre pays. Depuis 2011, la moyenne de réduction est de l'ordre de 2 à 3 % chaque année. Au regard de l'évolution sur une décennie, plus de la moitié des produits phyto ont disparu du marché belge. De plus, la Belgique a déjà atteint son objectif de réduction des risques, fixé dans le cadre des objectifs de développement durable pour 2030. Vous pouvez consulter la publication du Bureau fédéral du Plan du 31 octobre dernier, qui confirme qu'en 2023, notre objectif était déjà atteint.
L'autorisation 120 jours accordée au produit Calantha s'inscrit tout à fait dans le cadre prévu par la réglementation européenne. En effet, l'article 53 existe précisément pour permettre à un État membre d'accorder temporairement une autorisation lorsqu'il existe une situation particulière qui nécessite une réponse rapide et qu'aucune autre solution satisfaisante n'est réellement disponible.
Le débat autour de Calantha dépasse là d'ailleurs largement le seul cas d'un produit phyto. Nous devons le placer dans le cadre de l'avenir des pesticides conventionnels, des résistances croissantes des ravageurs et de la place du progrès technologique dans la transition agricole. Dans ce contexte, chaque secteur doit pouvoir disposer de solutions adaptées pour protéger ses cultures.
Selon moi, le Calantha constitue une alternative innovante, qui s'inscrit dans la réduction des pesticides classiques.
Cette approche rejoint aussi une vision plus large que nous défendons au niveau européen. C'est la même logique qui nous conduit à soutenir de nouvelles technologies agricoles. Nous considérons que l'innovation scientifique doit faire partie des solutions permettant de concilier protection de l'environnement et production agricole.
Concernant la procédure de dérogation elle-même, il est essentiel de préciser que la demande était bien appuyée et soutenue par au moins cinq secteurs différents, dont un grand syndicat agricole, qui ont fait valoir la nécessité de disposer de ce produit pour assurer une protection efficace de leurs cultures. Ces demandes ont été évaluées par le Comité d'agréation des pesticides à usage agricole, lors de sa réunion du 31 mars 2026. La composition de ce comité est disponible dans le Moniteur Belge et sur le site phytoweb.
Les rapports d'évaluation et les avis rendus par ce même comité comprenant le positionnement de ses experts et représentants sont disponibles pour tous les citoyens selon l'article 18 de la loi du 5 août 2006 relatif à l'accès du public à l'information en matière d'environnement. Tout citoyen peut donc en faire la demande.
L'évaluation réalisée par le comité repose sur une analyse approfondie de la situation et sur les éléments communiqués par les régions lors des réunions. Elle ne porte pas uniquement sur le produit concerné, mais également sur l'ensemble des alternatives disponibles, chimiques ou non: mécaniques, techniques, des cultures ou encore de méthodes variétales.
Cette analyse s'inscrit dans le cadre de la lutte intégrée contre les ravageurs. L'Integrated Pest Management (IPM) impose de ne recourir aux produits chimiques qu'en dernier recours, une fois que toutes les autres mesures préventives et alternatives ont été épuisées. Le contrôle de cette obligation relève d'ailleurs des régions. Ainsi, toutes les possibilités présentées par les régions sont prises en compte et discutées par le comité pour envisager l'acceptation ou non de la dérogation fondée sur l'article 53.
Ter verduidelijking, in dat type procedure zijn de gewesten volwaardig betrokken. De administraties van de gewesten hebben trouwens een gunstig advies uitgebracht. In casu werden als bijzondere omstandigheden de omvang van de waargenomen schade door de coloradokever in de aardappelteelt en het ontbreken van voldoende doeltreffende alternatieve bestrijdingsmiddelen om daarop een antwoord te bieden, in aanmerking genomen.
De evaluatie heeft ook een belangrijke realiteit onder de aandacht gebracht. Hoewel er wettelijk toegelaten gewasbeschermingsmiddelen bestaan tegen de coloradokever in aardappelen, werden voor meerdere van die oplossingen resistenties vastgesteld. We moeten eveneens preciseren dat de beschikbare chemische alternatieven breedspectruminsecticiden zijn. Calanta onderscheidt zich juist door zijn selectieve werking. Het is uitsluitend gericht tegen de coloradokever en raakt bijen, hommels, nuttige insecten en andere dieren op de velden niet. De behandeling wordt alleen toegepast wanneer een aantasting door de coloradokever wordt vastgesteld.
Concreet maakt de behandeling met Calanta het mogelijk de hoeveelheid producten die in het milieu worden verspreid, te verminderen en de impact op andere organismen te beperken. Het product breekt sneller af dan bepaalde conventionele alternatieven, waardoor de mogelijke persistentie van residuen wordt beperkt. Kortom, dat type oplossing helpt de biodiversiteit, het milieu, de landbouwers en de gezondheid van de mensen beter te beschermen.
We moeten er ook aan herinneren dat de afwijking voor Calanta beperkt is tot 120 dagen. Zij kan niet automatisch worden verlengd. Elke eventuele verlenging zou een nieuwe volledige wetenschappelijke evaluatie vereisen.
Bovendien zijn de gebruiksvoorwaarden van het product duidelijk beschreven in de afwijking en moeten zij nauwgezet worden toegepast. Die voorwaarden waarborgen een correct gebruik van het product, in overeenstemming met de evaluatie uitgevoerd door het Erkenningscomité.
Elk jaar ontvangt België een dertigtal aanvragen tot afwijking op basis van artikel 53. Elke aanvraag wordt grondig wetenschappelijk geëvalueerd op basis van de meest recente kennis en de meest uitgewerkte evaluatiecriteria. Niet alle aanvragen worden aanvaard. Sommige door het Erkenningscomité uitgebrachte adviezen zijn niet positief, wat de facto leidt tot een weigering van de afwijking.
Van de honderden dossiers die sinds de invoering van die afwijkingen in de praktijk op basis van EU-verordening nr. 1107/2009 werden geëvalueerd, bleken alleen de afwijkingen die werden toegekend voor de werkzame stof neonicotinoïden voor zaadcoating, niet te beantwoorden aan de interpretatie van de regelgeving. Het is dan ook overdreven om te spreken van terugkerende terechtwijzingen door de rechterlijke macht met betrekking tot de door België verleende afwijkingen. De totale kosten van de gerechtelijke procedures betreffende de op grond van artikel 53 van EU-verordening nr. 1107/2009 verleende afwijkingen, die werden aangevochten bij de Raad van State en het Hof van Justitie van de Europese Unie, bedragen 100.586 euro.
Tot slot kom ik terug op de beschuldigingen inzake een gebrek aan transparantie. De procedures zijn openbaar en de beslissingen worden gepubliceerd. Zoals ik al zei, kunnen alle verslagen en adviezen van het comité worden ingekeken conform artikel 18 van de wet van 5 augustus 2006 betreffende de toegang van het publiek tot milieu-informatie. Bovendien werd de presentatie op Phytoweb van afwijkingen op basis van artikel 53 de voorbije jaren verbeterd om de toegang tot informatie te vergemakkelijken. Terwijl afwijkingen vroeger alleen toegankelijk waren als bijlage bij een persbericht, kunnen zij vandaag rechtstreeks worden ingekeken via een specifieke zoekfunctie en kan een specifieke lijst van noodtoelatingen worden gegenereerd. Die verbeteringen zijn het resultaat van een belangrijke inspanning om de transparantie en de toegankelijkheid van de informatie te versterken. Zij worden gewaardeerd door de gebruikers en dragen bij tot de bevordering van een doordacht, verantwoord en duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Kortom, er is geen sprake van een ondoorzichtig besluitvormingsproces dat leidt tot toelatingen en afwijkingen voor gewasbeschermingsmiddelen in België.
Ik wil dat het debat op een serene, rigoureuze en op feiten gebaseerde manier wordt gevoerd. De inzet is te groot om toe te geven aan karikaturen of aan simplistische tegenstellingen tussen landbouw en leefmilieu. Het is precies onze verantwoordelijkheid om oplossingen te ondersteunen die het mogelijk maken beter te produceren, met minder impact, terwijl de economische levensvatbaarheid van onze landbouwbedrijven wordt gevrijwaard.
01.05 Funda Oru (Vooruit): Dank u wel, mijnheer de minister, voor uw antwoord.
Ik begrijp hoe de beslissing tot stand is gekomen en dat er een uitzondering is toegestaan. Als er een acute bedreiging is voor de teelt, dan moet de overheid uiteraard handelen. Toch vind ik het vreemd. Zoals de heer Van Lysebettens daarnet ook opmerkte, verschenen eind maart berichten dat ons land op een ongeziene aardappelberg van 860.000 ton zit. Wat zal de bestrijding van de coloradokever dan opleveren? Zal dat leiden tot een overschot van 1 miljoen ton? Dat is enigszins tegenstrijdig. Ik begrijp het niet goed en het neemt mijn bezorgdheid niet weg.
Ik begrijp dat het om een innovatief initiatief gaat, maar ik maak me zorgen over het cocktaileffect. In wat we eten, drinken en dragen, zelfs in oortjes, zijn heel wat chemische stoffen aanwezig die niet goed zijn voor onze gezondheid. Ik hoef u het cocktaileffect niet uit te leggen. Ik heb begrepen dat het om een uitzondering gaat, die niet automatisch wordt verlengd, en dat er een evaluatie zal volgen. Ik hoop dan ook dat alles goed wordt opgevolgd en dat er zeker geen nadelen zullen zijn voor onze gezondheid.
01.06 Jean-François Gatelier (Les Engagés): Monsieur le ministre, merci pour vos réponses très complètes. J'avais déposé cette question parce que, en tant que médecin, je suis partagé et passionné. Je suis toujours convaincu que l'environnement, la recherche sur les pesticides et les nouvelles technologies sont l’avenir de l'agriculture et vont réconcilier le producteur et le consommateur.
J'étais très interpellé par ce nouveau produit, puisqu'il implique une modification du gène. Vous l'avez bien expliqué, et à la fois, c'est toujours inquiétant d’entendre "ARN". Ici, c'est un ARN interférent. Cela nous fait penser à une sombre et récente période, dans laquelle beaucoup de complotistes ont vu le jour. Imaginez-vous ce qui pourrait arriver avec le Canantha.
En même temps en tant que médecin attaché à la zone rurale, à nos agriculteurs, il y avait cette question sur la précaution sanitaire que nous devons tous avoir sur les nouveaux produits, quels qu'ils soient. En tout cas, vous avez bien répondu à la question et je vous en remercie.
Le président: Madame Schlitz, vous étiez inscrite. Vous pouvez répliquer, si vous le souhaitez.
01.07 Sarah Schlitz (Ecolo-Groen): Merci. Mes excuses, j'étais retenue dans une autre commission.
Monsieur le ministre, nous avons déjà discuté longuement, vous et moi, des questions de dérogations et de déploiement des pesticides, pour lesquels vous avez le talent d'être à la pointe.
Ici, nous sommes inquiets, et le secteur est inquiet. Nous ne voyons pas comment se justifie l'urgence et le besoin d'aller vers ce produit. Nous produisons déjà trop de pommes de terre en Belgique. Cette technologie va permettre d'augmenter la production. Est-ce vraiment de cela dont nous avons besoin? Je ne le pense pas
Quand on parle de résilience et d'avenir de l'agriculture, en fait, des solutions existent déjà aujourd'hui, qui permettent de produire ici, chez nous, des produits sans intrants. Des nouvelles manières de faire émergent tous les jours. Je pense que c'est vraiment sur ces alternatives-là qu'il faut mettre l'accent, à la fois pour protéger nos sols, pour protéger la santé de nos concitoyens et pour protéger la biodiversité.
01.08 Jeroen Van Lysebettens (Ecolo-Groen): Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik noteer toch wel een tegenstrijdigheid. U werpt op dat het gaat om een innoverend alternatief, maar de Europese richtlijn legt op dat een uitzondering enkel toegelaten is, als er geen alternatief is. Dat is er in uw woorden dus wel?
U stelt mij wel enigszins gerust door te onderstrepen dat het om een tijdelijke toelating gaat en dat men, wil men een permanente toelating een nieuw dossier moet indienen. We wachten de toekomst af; ik kijk in ieder geval uit naar de evaluatie.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
02.01 Katleen Bury (VB): Mijnheer de voorzitter, collega’s, mijnheer de minister, ik had een vraag over de FAVV-procedures bij de slachtplanning van IBR-positieve runderen.
Runderen met een positief statuut die op bevel van het FAVV via verzegeld transport worden afgevoerd, komen doorgaans ’s ochtends aan. Vanuit een zuiver diergeneeskundige en sanitaire logica dienen die dieren als laatste in de slachtplanning te worden opgenomen. Daaruit volgt dat die dieren na een vroege verzegeling uren moeten verblijven in transportwagens of wachtruimtes vooraleer ze worden geslacht. Dat staat natuurlijk haaks op het basisprincipe dat dierenleed ook in de laatste levensfase maximaal dient te worden beperkt.
Bent u op de hoogte van die spanning tussen de vroege verzegeling en het feit dat die dieren na aankomst zo lang moeten wachten?
Bestaat er een technische, veterinaire of reglementaire reden waarom de verzegeling niet later op de dag kan worden ingepland, meer afgestemd op het vooraf medegedeelde slachttijdstip?
Bent u bereid de FAVV-procedures aan te passen zodat het tijdstip van de verzegeling beter aansluit bij de effectieve slachtplanning?
Vindt er overleg plaats tussen het FAVV en de Vlaamse dienst Dierenwelzijn over de problematiek of kunt u daarin structurele verbeteringen aanbrengen?
Ik dank u voor uw antwoorden.
02.02 Minister David Clarinval: Mijnheer de voorzitter, mevrouw Bury, het slachten van dieren, ongeacht of zij afkomstig zijn van een verzegeld transport, gebeurt met inachtneming van de voorschriften inzake dierenwelzijn. De verantwoordelijken van slachthuizen en de transporteur zijn, elk binnen hun eigen bevoegdheidsdomein, ertoe gehouden erop toe te zien dat zowel het vervoer van de dieren als hun huisvesting in afwachting van de slacht aan die voorschriften voldoet.
Bovendien is de procedure van het FAVV inzake de verzegeling van vrachtwagens zodanig opgevat dat het dierenwelzijn niet in het gedrang wordt gebracht. Doordat de verzegeling van de vrachtwagens kan plaatsvinden tussen 07.00 uur en 17.00 uur, kunnen operatoren die procedure naleven en tegelijk de regels inzake dierenwelzijn respecteren.
Het blijkt echter dat veel veehouders er de voorkeur aan geven dat het vervoer van de dieren vroeg op de dag plaatsvindt, maar dit is geen vereiste van het FAVV. Ik verzoek de bevoegde autoriteit voor dierenwelzijn om contact op te nemen met het FAVV om dit verder in detail te bespreken als zij dat nodig acht.
02.03 Katleen Bury (VB): Mijnheer de minister, de berichtgeving die ik had gekregen was toch dat die verzegeling zo vroeg plaatsvindt door het FAVV. Als u zegt dat de veehouders dat vrij kunnen kiezen tussen 07.00 en 17.00 uur, dan is dat inderdaad hun verantwoordelijkheid en niet die van het FAVV. Ik toets dat verder af, zodat de veehouders ervan kunnen uitgaan dat zij het recht hebben om te beslissen wanneer die dieren worden afgevoerd en dat dat dus niet enkel 's ochtends vroeg dient te gebeuren.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
03.01 Lotte Peeters (N-VA): Mijnheer de minister, in april zijn in ons land 200.000 vaccins tegen lumpy skin disease aangekomen. Het aanleggen van een vaccinvoorraad, in combinatie met een strikte naleving van de bioveiligheidsmaatregelen, is een strategische keuze die onze partij alleen maar kan toejuichen. Hoewel in België nog geen besmettingen zijn vastgesteld, kan dankzij die voorraad snel worden geschakeld bij een mogelijke uitbraak in de toekomst.
Over die vaccinvoorraad heb ik enkele vragen.
Ten eerste, op het moment van de indiening van mijn vraag werden de vaccins nog geanalyseerd door Sciensano. Hebt u zicht op de timing van de validatie van die vaccins, of is die ondertussen afgerond?
Ten tweede werden de bijsluiters op het moment waarop ik mijn vraag indiende nog door de fabrikant vertaald in de twee landstalen. Is die vertaling ondertussen klaar? Als dat niet het geval is, werd gezegd dat de vaccins toch zouden kunnen worden toegediend. Kunt u dat bevestigen?
Ten derde voorziet de overheid naast de vaccins ook in een budget om veehouders te ondersteunen die met het virus worden geconfronteerd. Welk budget wordt daarvoor vrijgemaakt en op welke manier zal die financiële compensatie onder de getroffen veehouders worden verdeeld?
Tot slot, hebt u de bevoegde administraties, de organisaties van veehouders en de dierenartsen ondertussen samengeroepen om die maatregelen op een transparante manier te bespreken en toe te lichten wat ze op Belgisch niveau impliceren?
In de tekst van mijn vraag zoals ingediend staat nog een vijfde vraag, maar die laat ik vallen. U hoeft daarop niet meer te antwoorden. Ik vroeg of al een gestructureerd communicatieplan was opgesteld. Ondertussen heb ik vastgesteld dat op de website van de FOD Volksgezondheid zeer heldere communicatie is verschenen, met enorm veel informatie en FAQ's. U hoeft die laatste vraag dus niet meer te beantwoorden, want dat is ondertussen zeker gebeurd.
03.02 Jean-François Gatelier (Les Engagés): Monsieur le ministre, l'apparition l'année dernière de foyers de dermatose nodulaire contagieuse bovine en France suscite de vives inquiétudes au sein du secteur de l'élevage européen. Plusieurs mesures exceptionnelles ont déjà été prises dans les pays voisins, notamment l'organisation du Salon international de l'Agriculture de Paris sans bovins et l'interdiction par la Suisse de l'estivage en France pour ses troupeaux.
Si aucun foyer n'a été détecté à ce jour en Belgique, la proximité géographique des foyers français et l'intensité des échanges d'animaux imposent une vigilance accrue des autorités sanitaires.
Par ailleurs, les difficultés rencontrées lors de la gestion de la fièvre catarrhale bovine ont suscité de nombreuses interrogations quant à la disponibilité des vaccins et à l'anticipation des campagnes de vaccination. Dans ce contexte, il est essentiel que les autorités fédérales puissent démontrer que tous les enseignements ont été tirés afin d'éviter toute pénurie ou retard d'intervention en cas d'apparition de la dermatose nodulaire sur notre territoire.
À quelques semaines de la Foire agricole de Libramont, un rendez-vous incontournable du monde agricole belge, plusieurs éleveurs s'interrogent sur les conditions sanitaires qui encadreront la présence de bovins sur le site. Une interdiction de participation des bovins aurait des conséquences importantes tant pour les éleveurs que pour les organisateurs de cet événement majeur.
Monsieur le ministre, compte tenu de la présence de la dermatose nodulaire bovine dans plusieurs pays européens, quel est l'état actuel de préparation de la Belgique face à un risque d'introduction de la maladie sur son territoire? Quelles mesures de surveillance et de prévention ont été mises en place par les autorités fédérales? Pouvez-vous préciser l'ampleur du stock de vaccins disponibles ainsi que les enseignements tirés de la gestion de la fièvre catarrhale afin de garantir une vaccination rapide et efficace si la situation l'exigeait?
À l'approche de la Foire agricole de Libramont, quelles mesures spécifiques de contrôle et de sécurité sont envisagées pour encadrer la présence de bovins lors de l'événement? Quels critères sanitaires guideront la décision d'autoriser ou non leur participation?
Enfin, quelle concertation est actuellement menée entre le SPF Santé publique, l'AFSCA, Sciensano, les autorités régionales, les organisations agricoles et les organisateurs de la Foire de Libramont afin d'assurer une gestion coordonnée du risque et d'apporter rapidement de la visibilité aux éleveurs concernés?
03.03 David Clarinval, ministre: La situation sanitaire de la dermatose nodulaire contagieuse est suivie de près et la vigilance est d'autant plus accrue en raison de la reprise d'activité des vecteurs. En France, aucun nouveau foyer n'a été détecté depuis le 2 janvier 2026 et seules des zones vaccinales subsistent actuellement. En Espagne, aucun nouveau foyer n'a été signalé depuis le mois de mars. À ce jour, les foyers en nombre restreint sont limités à la Sardaigne.
La Belgique dispose d'une réserve immédiatement mobilisable de 200 000 doses de vaccins. Cette quantité de vaccins a été calculée pour pouvoir circonscrire les éventuels premiers foyers et entraver la propagation du virus. Le contrôle de la qualité des vaccins par Sciensano a été finalisé et validé le 19 mai dernier. Je peux également vous confirmer qu'une notice dans les trois langues nationales accompagnera les vaccins commandés.
La dermatose nodulaire contagieuse étant une maladie de catégorie A, plusieurs interventions financières sont possibles au niveau fédéral. Celles-ci comprennent la prise en charge des coûts liés à la mise à mort des animaux et aux opérations de nettoyage et de désinfection, l'indemnisation des animaux abattus ainsi que les coûts de la surveillance de la maladie. Sciensano a fait une estimation des coûts globaux que représenterait l'arrivée de la dermatose en Belgique sur la base des différents scénarios en matière d'extension de l'infection et de niveau de couverture vaccinale. Ces données constituent un outil d'aide à la décision essentiel pour adapter les mesures en fonction de l'évolution de la situation épidémiologique.
Bovendien hebben er al verschillende coördinatievergaderingen plaatsgevonden tussen de betrokken overheidsdiensten, de FOD Volksgezondheid, het FAVV en het FAGG, en de beroepsorganisaties van dierenartsen en landbouwers. De maatregelen bij een uitbraak en de praktische gevolgen van een vaccinatie worden trouwens gedetailleerd beschreven in de FAQ, die beschikbaar is op de website van de FOD Volksgezondheid.
Sciensano heeft zijn studie ook voorgesteld aan de organisaties van veehouders en dierenartsen. De modaliteiten van een eventuele vaccinatiecampagne worden momenteel uitgewerkt. Na goedkeuring daarvan door de verschillende instanties die bij de uitvoering betrokken zijn, zal verder worden gecommuniceerd met de betrokken actoren uit de sector.
Bovendien ligt een ministerieel besluit klaar dat bijkomende tests in het kader van de quarantaine tegen insleep mogelijk maakt en dat kan worden geactiveerd als de situatie ongunstig evolueert.
Wat de beurs van Libramont betreft, hebben de organisatoren, zoals in 2025, beslist om het voorzorgsprincipe toe te passen en alleen Belgische runderen toe te laten. Het FAVV controleert bovendien systematisch de sanitaire voorwaarden bij verzamelingen en het sensibiliseert de organisatoren, veehouders en BMO's die de controles ter plaatse uitvoeren.
Het FAVV ziet er, in samenspraak met de organisatoren, op toe dat alle actoren de wettelijke vereisten inzake de verplaatsing en verzameling van dieren, de traceerbaarheid, de afzondering en de tests naleven. Er wordt een sanitaire controle uitgevoerd bij de toegang tot de beurs en gedurende de volledige duur van de beurs. De organisatoren hanteren bovendien strengere opsporingsvereisten dan wettelijk verplicht, met name voor IBR en brucellose.
Al die maatregelen zijn erop gericht om de veiligheid van het evenement te waarborgen.
03.04 Lotte Peeters (N-VA): Dank u voor uw antwoord, mijnheer de minister. Aangezien het gaat om een ziekte van categorie A volgens de Europese regelgeving, moeten we per direct handelen als ze ooit in België wordt vastgesteld. Ik ben dan ook zeer tevreden te horen dat de vaccinvoorraad is aangelegd, dat die ondertussen door Sciensano is gevalideerd en dat de vertaling van de bijsluiter in orde is. Ik verneem ook dat er al coördinatievergaderingen zijn georganiseerd.
Uw antwoord toont volgens mij aan dat u voldoende voorbereid bent. Laten we hopen dat het nooit zover komt, maar als lumpy skin disease ons land ooit bereikt, hebben we toch de nodige voorzorgsmaatregelen genomen, waarvoor dank.
03.05 Jean-François Gatelier (Les Engagés): Monsieur le ministre, je vous remercie pour votre réponse. Je n'ai pas de remarque particulière à formuler. J'espère pouvoir vous retrouver sur le site de la Foire agricole de Libramont où nous pourrons poursuivre nos échanges sur le sujet.
L'incident est clos.
Het incident
is gesloten.
04.01 Sarah
Schlitz (Ecolo-Groen): Monsieur le ministre, en
avril dernier, l’AFSCA faisait état des résultats d’une action de contrôle de
la présence de cadmium dans des denrées alimentaires, et pointait un risque
localisé dans des zones "supposées contaminées par des activités
industrielles historiques".
Les teneurs maximales en cadmium dans les
denrées alimentaires sont fixées par un règlement européen dont le contrôle est
assuré par l’AFSCA. En cas de dépassement, le producteur doit détruire
entièrement la récolte concernée.
Des maraîchers bio nous expliquent avoir
racheté il y a une dizaine d’années une ferme et ses terrains agricoles dont
ils ignoraient la pollution, et sans en avoir été avertis. Alors que des
intrants minéraux phosphatés sont responsables de contaminations dans d’autres
régions, le cadmium présent dans les sols de la région de Liège semble être
aussi ou surtout un héritage du passé industriel - a fortiori en bio qui
n’autorise pas ce type d’intrants.
Ils considèrent donc que la responsabilité
relève de l’action d’acteurs privés industriels et que les réponses doivent
être collectives. Ils attendent du soutien des autorités fédérale et
régionales, notamment pour compenser les pertes liées aux destructions de
récoltes.
Pourtant, l’AFSCA renvoie ces maraîchers et
leurs collègues à une responsabilité individuelle en matière de sécurité des
produits qu’ils commercialisent.
Monsieur le ministre, quel est l’état des
discussions avec collègues régionaux afin d’apporter des réponses coordonnées
aux maraîchers concernés par des contaminations au cadmium? Comment est
organisée la coordination avec les autorités régionales afin d’augmenter les
connaissances sur les mécanismes de transfert du cadmium du sol vers les
plantes, et de dépollution par exemple par phyto-extraction? Comptez-vous
entreprendre des démarches pour que les responsables de ces pollutions s’ils
sont identifiés soient mis à contribution? Comment l’AFSCA détermine-t-elle les
lieux d’échantillonnage pour les contrôles?
Quel suivi est apporté par l’AFSCA aux
autocontrôles effectués par des producteurs? Les résultats de ces autocontrôles
sont-ils inclus dans les chiffres transmis à la Commission européenne? L’AFSCA
exerce-t-elle une mission d’information et de sensibilisation auprès des
opérateurs existants ou futurs concernant des zones problématiques? En France,
la législation a été récemment renforcée pour empêcher la contamination à la
source en réduisant les taux de cadmium autorisés dans les engrais phosphatés.
Comptez-vous mieux règlementer ces engrais?
04.02 David Clarinval, ministre: Monsieur le président, je répondrai aux trois questions qui ont été posées, même si seule Mme Schlitz est présente pour m'interroger.
En ce qui concerne le cadmium, une concertation a été organisée, à l'initiative de l'AFSCA, le 7 avril dernier, en présence des organisations agricoles, du SPW-DGARNE et du SPF Santé publique. Depuis lors, les échanges entre les services compétents se poursuivent de manière régulière afin d'assurer un suivi adéquat des points discutés.
La sécurité de la chaîne alimentaire et la protection des consommateurs impliquent une maîtrise des risques chez les producteurs. Au niveau fédéral, cette maîtrise relève du principe d'autocontrôle applicable à l'ensemble des opérateurs du secteur alimentaire, y compris les maraîchers.
À ce titre, ceux-ci restent responsables de la conformité des produits qu'ils mettent sur le marché et doivent veiller au respect des exigences légales qui leur sont applicables. L'AFSCA veille à la sécurité de la chaîne alimentaire en effectuant de nombreux prélèvements d'une variété d'aliments: viande, poisson, légumes, fruits, céréales, compléments alimentaires pour en garantir la conformité selon les normes européennes en vigueur.
En 2024, 651 échantillons ont été analysés avec un taux de conformité de 99,9 %. La gestion des denrées non conformes relève de règles strictes en matière de sécurité alimentaire, établies dans le General Food Law. (Règlement européen 178/2002).
L'AFSCA veille à ce que les denrées alimentaires non conformes ne soient plus utilisées pour des destinations non autorisées. L'alternative peut être la réutilisation dans l'alimentation animale, à condition que les denrées en question soient conformes aux normes applicables aux aliments pour animaux.
Les engrais phosphatés et les boues d'épuration sont particulièrement suivis depuis de nombreuses années par le SPF Santé publique, direction générale animaux, végétaux et alimentation. L'AFSCA effectue des contrôles chaque année et les résultats sont conformes depuis 10 ans avec la valeur de 60mg/kg. Pour votre parfaite information, 100 % des 241 échantillons vérifiant le taux de cadmium dans les engrais sont conformes et ce, pour les années 2022, 2023 et 2024. Je ne dispose pas encore des chiffres pour 2025.
Par ailleurs, la Commission européenne publiera un rapport au mois de juillet sur l'évaluation du règlement et les normes en cadmium. Il est important de tenir compte des règles harmonisées et de la libre circulation des marchandises au sein de l’Union: dès lors, les engrais respectant les normes UE constituent une réalité à laquelle nous ne pouvons nous soustraire.
La gestion des contaminants environnementaux, la gestion des déchets, l'affectation des sols en fonction de leur niveau de contamination, l'accompagnement agronomique des agriculteurs et des mesures de soutien à la gestion et à l'adaptation des productions agricoles relèvent entièrement des compétences régionales. Dans ce cadre, la Région dispose de leviers qui permettent de limiter des flux de cadmium par hectare afin de protéger l'environnement et la santé des citoyens.
Quant aux denrées alimentaires non conformes saisies par l'AFSCA ou aux lots refusés par les transformateurs, ils ne font pas l'objet d'une indemnisation financière.
04.03 Sarah Schlitz (Ecolo-Groen): Merci pour votre réponse, monsieur le ministre. Vous me dites que les destructions de certaines cultures en raison de résultats tests trop élevés ne font pas l'objet d'une indemnisation financière. C'est bien là le problème que je soulève dans la question que je vous ai adressée.
Il y a deux semaines, j'ai rencontré en région verviétoise des agriculteurs qui sont complètement désemparés parce qu'ils ont acheté une vieille ferme il y a dix ans, avec les terrains y attenant, sans qu'on leur dise que ceux-ci présentaient des pollutions historiques liées à l'industrie implantée dans la région.
Aujourd'hui, l'AFSCA mène des contrôles au vogelpik dans ces cultures, et les agriculteurs sont régulièrement obligés de détruire une ligne de légumes. Il ne doivent pas tout détruire, mais juste ce légume-là. Il y a là une forme de gestion à la petite semaine qui ne peut pas s'inscrire dans le temps. Quel est l'horizon pour ces gens?
Aujourd'hui, ce sont eux qui doivent assumer la pleine et entière responsabilité financière de leurs problèmes, alors que certains responsables de ces pollutions historiques ont toujours pignon sur rue dans la région. Dès lors, pourquoi ces responsables ne pourraient-ils pas être mis à contribution pour des dépollutions – si elles étaient entamées – ou pour des dédommagements? Comment peut-on procéder? Si l'on veut maintenir de l'autonomie alimentaire en Belgique, ce qui est nécessaire au regard de la situation géopolitique actuelle, on ne peut pas se mettre la tête dans le sable face à la pollution de régions entières.
Il y a par ailleurs des fluctuations dans les niveaux de pollution. À quelques mètres près, un prélèvement sera positif et un autre négatif. Il faut donc pouvoir mieux monitorer les tests. Selon les informations que je reçois du terrain, trois études sont actuellement menées en parallèle, financées par des fonds publics, sans la moindre concertation entre elles.
Je pense donc qu'aujourd'hui, nous devons reconnaître l'urgence de la situation si nous voulons assurer la sécurité alimentaire en Belgique et, en particulier, en région liégeoise, et si nous voulons permettre à ces agriculteurs de continuer à produire des légumes bio, exempts d'intrants externes nocifs pour la santé. Ces légumes ont par ailleurs des propriétés positives en termes de présence de minéraux, contrairement aux légumes produits en aquaponie qu'on trouve dans les grandes surfaces.
Quels objectifs, quelles limites nous fixons-nous par rapport à ces questions de santé publique? Comment permettra-t-on à ces agriculteurs de garder la tête hors de l'eau financièrement tout en préservant la santé des consommateurs? Ce sont là les bonnes questions à se poser, et vous n'y répondez pas.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
05.01 Lotte Peeters (N-VA): Mijnheer de minister, anderhalve maand geleden moesten wij vernemen dat teruggeroepen babymelk besmet met cereulide van het merk Nutricia, geproduceerd door Danone, ondanks eerdere waarschuwingen opnieuw in Belgische winkels terechtgekomen was. Dat producten die expliciet teruggeroepen zijn opnieuw in de distributieketen belanden, roept toch wel ernstige vragen op, niet alleen over de traceerbaarheid, maar ook over de controlemechanismen en de effectiviteit van terugroepacties binnen onze voedselketen.
Ik heb daarom enkele vragen. Ten eerste, wat weet het FAVV op dit moment, anderhalve maand later? Is het er al achter hoe het komt dat die teruggeroepen babymelk opnieuw in de Belgische handel terechtgekomen is? Ten tweede, hoeveel van die producten zijn verkocht aan klanten en hoeveel werden er teruggebracht? Ten derde, werden er door het FAVV bijkomende inspecties of handhavingsmaatregelen genomen naar aanleiding van dit incident? Tot slot, welke concrete maatregelen heeft Danone inmiddels aangekondigd te zullen nemen zodat gelijkaardige fouten in de toekomst zullen worden vermeden, of werd hen dat eventueel opgelegd?
05.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Peeters, het FAVV werd geïnformeerd dat een partij Nutrilon-producten die het voorwerp uitmaakte van een recall in januari voor een totaal van 216 dozen opnieuw op de markt werd gebracht als gevolg van een fout in het retourproces. Deze producten waren oorspronkelijk teruggestuurd naar de logistieke dienstverlener van Danone, maar niet geïdentificeerd als deel van de recall. Daardoor werden ze behandeld als een standaard retour, waarna ze zonder overleg en toestemming van Danone opnieuw werden gedistribueerd.
Het incident is het gevolg van een combinatie van een menselijke fout aan de kant van de groothandel en het niet naleven van de procedure door de logistieke dienstverlener, met name wat betreft de batchcontrole en het beheer van teruggeroepen producten.
Een deel van de verpakkingen is inmiddels teruggehaald naar de logistieke dienstverlener, maar het exacte aantal betrokken dozen dat aan de consument werd geleverd, is momenteel nog niet gekend. Het FAVV heeft meerdere inspecties uitgevoerd bij de betrokken operatoren. Er werden processen-verbaal opgesteld ten laste van deze operatoren, evenals van Danone, en er werd een vergadering georganiseerd met die laatste.
Op verzoek van het FAVV heeft Danone ook een nieuw persbericht verspreid. Danone heeft van zijn kant onmiddellijk op eigen initiatief corrigerende maatregelen genomen, zoals de blokkering van producten, controle van de voorraden, versterking van de traceerbaarheid en de organisatie van een bijkomende recall. Het bedrijf heeft ook een versterkt preventieplan ingevoerd, met verbeterde controles, versterkte retourprocedures, opleiding van personeel, regelmatige audits en een optimalisatie van systemen om afwijkingen te detecteren.
05.03 Lotte Peeters (N-VA): Dank u wel voor uw antwoord, mijnheer de minister. Ik verneem dus dat het gaat om een fout in het retourproces, een menselijke fout en het niet naleven van de procedure. Dat is natuurlijk jammer, want het gaat over een heel beperkt aantal van 216 dozen, maar het brengt, net zoals in januari, opnieuw een enorme golf van onzekerheid bij heel wat ouders teweeg. Ik denk dat het toch aangewezen is dat er bij de producent die de fout heeft gemaakt nogmaals sterk op wordt gehamerd dat dergelijke situaties moeten worden vermeden.
Wat wel goed zat, mijnheer de minister - dat gaf u ook aan - is de communicatie, zowel vanuit Danone als vanuit het FAVV. Ik denk dat die zeer duidelijk en transparant was om ouders zo veel mogelijk gerust te stellen.
Ik hoop echter dat dit de laatste keer is dat we vragen moeten stellen over besmette babyvoeding die in Belgische winkels terechtgekomen is.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
06.01 Lotte Peeters (N-VA): De jongste maanden doen heel wat veelbelovende berichten over nieuwe genomische technieken (NGT) in de landbouw de ronde. Eind april berichtte men onder andere over Nederlandse veldproeven om via gerichte genetische aanpassingen aardappelen resistent tegen bepaalde ziekten te maken. De ontwikkelingen tonen aan dat innovatieve technieken, zoals crispr, het potentieel hebben om gewassen weerbaarder te maken tegen ziekten. Daardoor zouden minder chemische gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn en zou tegelijk de opbrengstzekerheid toenemen. Dat biedt niet alleen perspectieven voor de bescherming van het milieu, maar kan ook bijdragen aan de volksgezondheid. Daarom stel ik de vraag specifiek in de commissie hier.
Op Europees niveau is gewerkt aan een aangepast wettelijk kader, waarbij NGT's niet langer automatisch onder dezelfde regeling zouden vallen als ggo's, zoals tot voor kort het geval was. Vers van de pers, op 17 juni heeft het Europees Parlement dat kader goedgekeurd. Mijn vragen zijn vandaag dan ook bijzonder actueel. In het kader van de eerdere vraag over Calantha pleiten enkele parlementsleden er al voor om beter alternatieven te onderzoeken. Welnu, op welke manier bereidt de regering ons land voor op het nieuwe wettelijke kader inzake nieuwe genomische technieken? Welke maatregelen worden genomen om landbouwers in staat te stellen daarop tijdig en doeltreffend in te spelen?
Welke investeringen zijn tot op heden gedaan in het onderzoek naar en de toepassing van die technieken?
Welke bijkomende investeringen zijn op korte en middellange termijn gepland om de verdere ontwikkeling en toepassing van die technologieën te ondersteunen?
06.02 Minister David Clarinval: In juli 2023 publiceerde de Europese Commissie een wetsontwerp met een kader voor planten verkregen met nieuwe genomische technieken. Op 17 juni 2026 heeft het Europees Parlement de definitieve tekst goedgekeurd. Ik ben verheugd dat dat wetgevingsvoorstel tot stand kon komen en een kader bieden ten dienste van een competitievere en duurzamere agrovoedingssector in de EU.
De regelgeving moet mee evolueren met de technologische ontwikkelingen. Ik kies dus voor vooruitgang en innovatie. Onze bedrijven en landbouwers kunnen niet aan de zijlijn blijven staan, terwijl de rest van de wereld vooruitgaat. Ze moeten beschikken over de nodige instrumenten om de uitdagingen van morgen op het vlak van economie, klimaat en voedsel aan te gaan.
Het huidige regelgevend kader voor GGO's steunt sterk op de aanwezigheid van soortvreemd DNA. Planten verkregen met NGT, bevatten geen vreemd DNA en presenteren kenmerken die lijken op dewelke verkregen zijn via natuurlijke of conventionele methodes. In die context is het noodzakelijk om een nieuw kader te implementeren, zodat het de beschikbare wetenschappelijke en technologische kennis beter weerspiegelt.
De nieuwe reglementering moet toelaten dat de procedure voor equivalente planten sneller verloopt, wetenschappelijk onderbouwd is en aanvragen om in een voorspelbaar kader planten te ontwikkelen met duurzame eigenschappen, positief worden beantwoord. Het is momenteel moeilijk om in te schatten hoeveel aanvragen voor toelating van NGT-planten er in de toekomst zullen worden ingediend. Mijn administratie zal de procedure zo snel mogelijk communiceren via de website van de FOD Volksgezondheid. Het is belangrijk te vermelden dat de eerste stap voor gebruik in de landbouw erin bestaat een Europese toelating om de betreffende planten op de markt te brengen, te verkrijgen.
Wat het wetenschappelijk onderzoek betreft, dat voornamelijk een bevoegdheid van de deelstaten is, er zijn tot hiertoe vanuit de FOD Volksgezondheid geen investeringen gedaan. Investeringen in onderzoek en innovatie komen in de eerste plaats van bedrijven actief op het vlak van plantenveredeling. We zien voorts in België en in het bijzonder in Vlaanderen dat er steeds meer bedrijven en instituten bezig zijn met de ontwikkeling van planten met NGT. Dat reflecteert zich ook in de cijfers voor aanvragen tot veldproeven. Vrijwel alle veldproeven betreffen NGT-planten.
Die dynamiek illustreert de groeiende interesse in die technologieën, die zouden kunnen bijdragen aan een duurzamer, veerkrachtiger en competitiever landbouw en tegelijk nieuwe perspectieven voor innovatie creëren voor onze landbouwsector.
06.03 Lotte Peeters (N-VA): Mijnheer de minister, ik dank u voor het positief antwoord. U herhaalt hier uw stelling van uw beleidsnota dat we aan het begin staan van een duurzamer en competitiever landbouw en noemt zich zeker geen tegenstander van het gebruik van de nieuwe genomische technieken. We zijn er heel erg over verheugd dat u mee bent in het verhaal.
Alles zit nog in een prille fase, omdat de Europese wetgeving nog maar vorige week werd goedgekeurd. We begrijpen dat onze eerste stappen nog heel voorzichtig moeten zijn. Ik noteer dat er alsmaar meer bedrijven, vooral in Vlaanderen, aanvragen indienen voor veldproeven. Als die positieve resultaten opleveren, dan ben ik des te blijer dat u mee bent in het verhaal van de nieuwe genomische technieken en volgen het dossier met onze fractie verder op.
Het incident is gesloten.
L'incident est
clos.
De voorzitter: De vragen nrs. 560116168C en 560116169C van de heer Patrick Prévot worden uitgesteld.
07.01 Jeroen Van Lysebettens (Ecolo-Groen): Ik verwijs naar de ingediende vraag.
Geachte minister, als onderdeel van haar
Omnibus voor administratieve vereenvouding, wilt de de Europese Commissie (EC)
ook de regels voor voedsel en voeder vereenvoudigen (cf. Omnibus X pakket). Zo
stelde de EC in december 2025 enkele concrete maatregelen voor die samen jaarlijks
€939 miljoen zouden moeten opbrengen, en begin mei 2026 ging de Raad ook al
akkoord met het voorstel om beschermingsperioden voor bepaalde biociden te
verlengen.
Hierbij moet echter opgemerkt worden dat
effectiviteit van de voorstellen van de EC ter discussie staan. Immers, terwijl
de EC zelf geen impactanalyses heeft uitgevoerd, toont een Science Review in
opdracht van het Nederlands parlement aan dat het betreffende omnibus packet
over "food and feed safety" niet haar beoogde doelstellingen zal
halen: er zijn geen aanwijzingen dat dat de regelgeving vereenvoudigd zal
worden, noch dat de plannen zullen leiden tot een vermindering van de
administratieve lasten. De plannen zullen ook niet zorgen voor een gelijk
speelveld en zullen evenmin leiden tot versnelde innovatie en goedkeuringen.
Tot slot zullen de plannen niet leiden tot een betere bescherming van mens en
milieu tegen de negatieve effecten van het gebruik van pesticiden. Integendeel,
de voorstellen zullen leiden tot een verschuiving van de vervuiling en van de
bewijslast van stoffenfabrikanten naar andere actoren.
Ik heb de volgende vragen:
Wat is het standpunt van de België over
het omnibus X pakket? Wat was concreet het standpunt van België binnen de Raad
m.b.t. de goedkeuring van de verlening van beschermingsperiode biocide?
Hoe verantwoordt u deze standpunten?
Houdt u rekening met de resultaten van het Science Review, zoals uitgevoerd in
opdracht van het Nederlands parlement? Zo ja, hoe? Zo niet, waarom niet?
Wat is de impact op België van de
commissie voorstellen? Wat is de concrete impact voor de belastingbeltaler,
voor onze gezondheid en dat van onze dieren en milieu? Zal u ook zelf een
impact analyse bevelen?
Hoe kijkt u ook heel concreet naar de
voorgestelde alternatieven van dit Nederlandse Science Review, namelijk:
Om de periodieke herbeoordeling en het
voorzorgsprincipe (bewijslast bij de producent) uit het huidige systeem te
behouden?
Om een alternatieve
beoordelingensprocedure voor biopesticiden te voorzien, die wel sneller kan
gaan?
Om overgangsperiodes (uitfasering) niet
te verlengen zoals in het voorstel wel is voorzien?
07.02 Minister David Clarinval: In het algemeen steunt België het EU-vereenvoudigingspakket Omnibus X inzake voedsel- en diervoederveiligheid. We zien er in het bijzonder op toe dat de beoogde vereenvoudigingen de bestaande beschermingsnormen voor mens, dier en milieu ongemoeid laten. Het is ook belangrijk dat de rechtszekerheid en de gelijke concurrentievoorwaarden voor alle marktdeelnemers gewaarborgd blijven, zonder een lastenverschuiving naar andere actoren.
Omdat de tekst in het Coreper werd verworpen op 12 juni, beschik ik nog niet over het compromisvoorstel van het Cypriotische voorzitterschap, noch over de zekerheid dat het voorstel zal worden gesteund.
Het standpunt van België steunt op de officiële doelstellingen en argumentatie van de Europese Commissie, alsmede op het grondig overleg tussen de bevoegde administraties. De Europese Commissie stelt dat het pakket tot jaarlijkse besparingen van ruim 1 miljard euro kan leiden. Men benadrukt eveneens dat deze vereenvoudigingen tegemoetkomen aan herhaalde verzoeken van lidstaten en stakeholders voor snellere en duidelijkere procedures.
Het rapport van de Nederlandse science review is ons bekend. Wij nemen kennis van de conclusies. Niettemin blijft ons standpunt gebaseerd op de analyse van onze bevoegde diensten en de onderhandelingen in EU-verband. De aangehaalde studie van externe experts vormt een nuttige bijdrage aan het debat, maar doet vooralsnog geen afbreuk aan de officiële Belgische positie, die gericht is op optimale vereenvoudigingen zonder verlies van milieu- en gezondheidsbescherming.
De directe impact van de Omnibus X-voorstellen op België kan men pas finaal beoordelen als de definitieve maatregelen vastliggen. Eventuele efficiëntiewinsten zouden ook in België het economisch klimaat ten goede komen. Er is vooralsnog geen afzonderlijke nationale impactanalyse gepland.
België werkt actief mee aan de EU-procedures om de inhoudelijke effectbeoordelingen en risicoanalyses van het pakket grondig te laten uitvoeren. Als tijdens de verdere besluitvorming blijkt dat bijkomende evaluatie nodig is, dan zal België daarop aandringen via de geëigende Europese kanalen.
Uit de science review blijkt tot slot duidelijk dat de analyse werd uitgevoerd door professoren die minder bekend zijn met de interne besluitvormingsprocessen van de Europese Commissie en de lidstaten op het vlak van de goedkeuringsprocedures voor werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen. Hun weerstand tegen de voorstellen van Omnibus is vooral gebaseerd op verschillende inschattingen van de toekomstige procedures, terwijl die uiteraard zullen worden uitgewerkt in goede samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten. Hun tegenvoorstellen hebben echter ook enige nadelen.
Die science review blijft voldoende onderbouwd om als basis te dienen voor toekomstig beleid. Als we onze voedselsoevereiniteit en de competitiviteit van onze landbouw willen vrijwaren, moet Europa zijn aanpak wijzigen. Het is onaanvaardbaar dat onze landbouwers vandaag drie keer langer dan hun concurrenten in andere delen van de wereld moeten wachten om toegang te krijgen tot nieuwe werkzame stoffen. Het Europese systeem haalt momenteel meer instrumenten uit de gereedschapskist van de producenten dan het innovatieve oplossingen aanbiedt. Het Omnibusproces moet het mogelijk maken dat onevenwicht te corrigeren.
07.03 Jeroen Van Lysebettens (Ecolo-Groen): Er is toch enige tegenstrijdigheid in uw antwoord te bespeuren. Enerzijds zegt u dat de Nederlandse wetenschappers achter de Nederlandse science review niet vertrouwd zijn met de Europese procedures ter zake. Anderzijds stelt u dat die Europese procedures zo snel mogelijk moeten wijzigen om de competitiviteit van onze landbouwers te bewaren. Dat is natuurlijk een beetje langs twee kanten redeneren, denk ik dan.
Ik denk dat de merites van het voorstel van de Nederlandse professoren door u te weinig worden belicht of erkend. Zij stellen immers ook een versnelling van een aantal procedures voor. Op het vlak van biopesticiden willen zij bepaalde administratieve lasten beperken, zodat die sneller bij onze landbouwers terechtkomen. Ik denk dus dat daar zeker nog opportuniteiten liggen, ook voor België, om een voortrekkersrol te spelen.
We hebben ook in onze industrie en landbouwindustrie een aantal pioniers op het vlak van biopesticiden en biologische gewasbeschermingsmiddelen. Ik denk dat het goed zou zijn dat we die ook vanuit de Belgische regering ondersteunen.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
08.01 Katleen Bury (VB): Mijnheer de minister, er werd een nieuw varkenssyndroom vastgesteld in Nederland. De dieren hebben kenmerkende uitpuilende ogen, roodheid van de huid, haaruitval en een gerimpelde huid. Het blijkt vooral jonge biggen te treffen. Het zou groeivertraging tot gevolg hebben.
Volgens onderzoekers zou dat syndroom gelinkt zijn aan een nieuwe variant van het parvovirus. Hoewel nog niet veel bekend is over de ziekte, werd het virus al aangetoond in verschillende organen van aangetaste dieren. Nederlandse onderzoekers sluiten bovendien niet uit dat dat virus ook buiten Nederland voorkomt en vragen extra waakzaamheid in Europa.
Mijnheer de minister, zijn er in België al meldingen bekend van dat syndroom of van gelijkaardige gevallen in varkensbedrijven?
Werd er in ons land al onderzoek gedaan naar die nieuwe parvovirusvariant?
Heeft er al overleg plaatsgevonden met de Nederlandse veterinaire autoriteiten of onderzoeksinstellingen?
Wordt er momenteel extra gemonitord om eventuele gevallen in België snel op te sporen?
Acht u bijkomende communicatie ten aanzien van dierenartsen en varkenshouders nodig om de sector daarvoor te sensibiliseren?
08.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Bury, tot dusver werden de bevoegde autoriteiten nog niet in kennis gesteld van een officiële melding van dat specifieke syndroom, noch van duidelijk gelijkaardige klinische gevallen die zich zouden hebben voorgedaan in Belgische varkenshouderijen.
Klinische beelden met gelijkaardige symptomen werden waargenomen in een beperkt aantal bedrijven. Die gevallen werden geanalyseerd door de UGent, die meerdere diagnostische testen uitvoerde, maar de nieuwe variant van het parvovirus kon niet worden geïsoleerd. Er kon dus geen enkel verband worden aangetoond met het in Nederland beschreven syndroom.
Rekening houdend met de huidige situatie, die wordt gekenmerkt door een beperkte impact en het ontbreken van een meldingsplicht, werd er in dit stadium nog geen specifiek formeel overleg georganiseerd tussen de Belgische en Nederlandse autoriteiten over deze problematiek.
Momenteel berust de bewaking van die ziekte op de algemene waakzaamheid van de praktiserende dierenartsen en de diagnostische laboratoria. De bevoegde autoriteiten blijven de situatie evenwel nauwlettend opvolgen. Als de situatie zou evolueren, zullen er gepaste maatregelen worden genomen, met name op het vlak van bewaking, communicatie en sensibilisering van de sector.
08.03 Katleen Bury (VB): Dank u wel, mijnheer de minister. Het is eerst en vooral al zeer geruststellend dat er nog geen meldingen zijn in België. Het is ook geruststellend dat men in Gent, bij het onderzoek van een aantal stalen, op zoek is gegaan naar dat virus. Dat wil toch wel zeggen dat er informatie-uitwisseling was met Nederland, en dat men daardoor wist dat daarmee ook rekening moest worden gehouden. Het verontrustende is dat de ziekte zo dichtbij komt. Nederland ligt echt wel net naast ons. Ik begrijp niet zo goed dat de sector niet wordt gesensibiliseerd, want men zou een eenvoudige mailing kunnen versturen waarin staat dat men op de symptomen moet letten, waakzaam moet zijn en contact moet opnemen als de symptomen zichtbaar zijn. Er werden immers al onderzoeken in Gent uitgevoerd. Als dusdanig hoeft een mailing niet veel te kosten en is die volgens mij gemakkelijk verstuurd.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
09.01 Katleen Bury (VB): Het zijn vandaag allemaal nieuwe beestjes.
In Texas werden recent opnieuw besmettingen vastgesteld met de Nieuwe Wereldschroefworm. Het gaat om een vleesetende parasiet waarvan de larven zich ontwikkelen in de levende weefsels van dieren. Die gevallen maken deel uit van een bredere opmars vanuit Centraal-Amerika richting de Verenigde Staten.
Momenteel zijn België en heel Europa nog vrij van deze parasiet. Door de internationale handel en het transport moeten we natuurlijk waakzaam blijven. Het risico beperkt zich bovendien niet alleen tot de invoer van levende dieren.
Vandaar mijn vragen.
Hoe schat het FAVV het risico in dat deze parasiet België of de Europese Unie bereikt? Werd die risicoanalyse aangepast na de recente uitbraken in de Verenigde Staten?
Welke controles en preventieve maatregelen zijn momenteel van kracht om de introductie van exotische parasieten zoals de Nieuwe Wereldschroefworm te voorkomen?
Werd deze problematiek al besproken op Europees niveau? Acht u bijkomende Europese maatregelen inzake monitoring, vroegtijdige detectie en bioveiligheid noodzakelijk?
09.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Bury, het FAVV evalueert continu het risico op de insleep van opkomende ziekten. Wat de schroefwormvlieg betreft, is het risico op insleep uitsluitend verbonden aan de import van levende dieren uit besmette zones, namelijk Zuid-Amerika, Centraal-Amerika en bepaalde delen van Noord-Amerika.
Om levende dieren naar de Europese Unie te kunnen exporteren, moeten die landen beschikken over een systeem voor de opsporing van opkomende ziekten. Dieren die bestemd zijn voor export mogen niet opgenomen zijn in het eradicatieprogramma. Afhankelijk van het gebied van oorsprong worden besmettingen met de schroefwormvlieg beschouwd als een opkomende ziekte of zijn ze al onderworpen aan een bestrijdingsprogramma.
Bovendien moeten geïmporteerde dieren vergezeld zijn van een sanitair certificaat, afgeleverd door een officiële dierenarts van het land van herkomst na een fysiek onderzoek van de dieren. Bij hun aankomst in België worden alle dieren opnieuw onderworpen aan een fysiek onderzoek.
Rekening houdend met de bestrijdingsmaatregelen die al werden genomen in de besmette zones, de biologie van de parasiet – die niet echt aangepast is aan landen met een gematigd klimaat – het zeer lage aantal landbouwdieren dat uit die zones wordt geïmporteerd en de sanitaire controles die voorafgaand aan hun vertrek worden uitgevoerd, lijkt het niet nodig het waakzaamheidsniveau in dit stadium te verhogen.
Gelet op die elementen vormt de besmetting met de schroefwormvlieg momenteel geen prioriteit op Europees niveau.
09.03 Katleen Bury (VB): Ik begrijp dat u een aantal maatregelen hebt opgesomd die zouden kunnen volstaan. Alleen geldt het argument van het gematigde klimaat vandaag niet meer zo sterk bij ons. Het wordt hier immers steeds warmer.
Het is natuurlijk noodzakelijk dat die maatregelen en controles blijven bestaan en dat de bestaande instrumenten voortdurend en regelmatig worden geanalyseerd en geëvalueerd in functie van nieuwe risico's en nieuwe importstromen, zodat we nooit worden verrast door een probleem dat vandaag misschien ver weg lijkt, maar dat in werkelijkheid niet zo ver weg is.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
10.01 Katleen Bury (VB): Mijnheer de minister, deze vraag betreft een Frans bedrijf dat een lot heeft teruggeroepen in Vietnam. Het ging om een nogal specifiek product dat ook op onze markt verkrijgbaar is, namelijk Novalac Expert Allernova AR. Dat product is specifiek bedoeld voor baby's met koemelkeiwitallergie. Er zijn niet veel producten die die kinderen kunnen innemen.
Dat product is bij ons verkrijgbaar in de apotheken en via internetapotheken. Daarom wilde ik verifiëren of het FAVV ook kennis heeft genomen van die terugroeping van een lot, ver van hier, maar wel geproduceerd in Frankrijk.
Zijn daarover meldingen ontvangen via Europese of andere officiële kanalen? Kunnen we zeker zijn dat er geen besmette producten op de Belgische markt zijn terechtgekomen? Heeft het FAVV contact opgenomen met de producent om de oorzaak te achterhalen en na te gaan of alle meldings- en traceerbaarheidsverplichtingen werden nageleefd?
Kunt u bevestigen dat er momenteel geen probleem is met de veiligheid van de in België verkochte Novalacproducten?
10.02 Minister David Clarinval: Het FAVV heeft wel degelijk kennisgenomen van die recall. Frankrijk heeft op 11 juni via het RASFF een verzoek tot onderzoek ingediend bij Duitsland.
Momenteel is er geen informatie over een levering aan België, dat bijgevolg op dit moment niet betrokken is.
Wat de levering aan apotheken betreft, deelt het FAGG ons eveneens mee dat het geen informatie heeft over een levering naar ons land. Het geografische distributiegebied dat in de terugroepactie van de Franse autoriteiten wordt vermeld, omvat uitsluitend Frankrijk, Guadeloupe, Frans-Guyana, Réunion en Mayotte.
Dat is alles wat ik u momenteel kan zeggen. Het FAVV blijft hierover uiteraard waakzaam.
10.03 Katleen Bury (VB): Het is geruststellend dat we zien dat het Europese waarschuwingssysteem heeft gewerkt, dat u daarvan kennis had en dat u wist dat een lot in die verschillende landen werd teruggeroepen.
Het blijft natuurlijk cruciaal, zeker als het gaat om voeding voor baby's en andere kwetsbare groepen, en in dit geval bovendien om een kwetsbare groep baby’s, namelijk baby’s met een koemelkeiwitallergie.
Het systeem heeft dus gewerkt en het blijkt dat geen deel van het betrokken lot op onze markt is terechtgekomen. Bedankt voor het onderzoek.
Het incident is gesloten.
L'incident est
clos.
11.01 Katleen Bury (VB):
Op 1 juni 2026 publiceerde de Europese Commissie het voorstel COM(2026) 259
final. Het betreft een besluit van de Raad over de positie die de EU moet
innemen in het Gemengd Veterinair Comité EU-Zwitserland, met name over
wijzigingen aan bijlage 11 bij het landbouwakkoord. Het gaat over de
veterinaire en sanitaire voorwaarden voor de handel in levende dieren en
dierlijke producten. Het voorstel bevat op het eerste gezicht technische
aanpassingen, maar er zitten elementen in die voor onze landbouwers wel
degelijk gevolgen hebben.
Ten eerste de antimicrobiële resistentie.
De EU legt strenge beperkingen op voor het gebruik van antimicrobiële
geneesmiddelen bij landbouwhuisdieren. Belgische en Vlaamse boeren moeten die
regels nauwgezet naleven. Zwitserland heeft zijn wetgeving recent bijgewerkt om
aan die EU-normen te voldoen, maar krijgt in dit voorstel tot 1 juli 2028 een
dispensatie: het moet géén officieel certificaat verstrekken waaruit de
naleving van die AMR-beperkingen blijkt. Met andere woorden, onze boeren worden
streng gecontroleerd, terwijl Zwitserse exporteurs bijna twee jaar langer op
hun woord geloofd worden. Dat is geen gelijk speelveld. Ten tweede de timing.
De nieuwe AMR-importregels worden van toepassing op 3 september 2026. Dat is
nog geen drie maanden weg. Het FAVV moet klaar zijn om die te handhaven. Ten
derde hormoonvlees. Het akkoord laat Zwitserland toe rundvlees in te voeren van
runderen die mogelijk met groeihormonen behandeld zijn, op voorwaarde dat dit
vlees via strikt kanaliserings- en traceerbaarheidssystemen buiten de EU-markt
gehouden wordt. De vraag is hoe dat in de praktijk gecontroleerd wordt.
Welk standpunt neemt België in bij de
stemming in de EU-Raad over dit voorstel? Werden onze landbouworganisaties
geraadpleegd?
Welke concrete garanties zijn er dat
Zwitserland de AMR-beperkingen effectief naleeft gedurende de overgangsperiode
tot 1 juli 2028, bij gebrek aan een certificaatverplichting? Hoe zal het FAVV
dit monitoren?
Is het FAVV klaar om de nieuwe
AMR-importregels te handhaven per 3 september 2026? Zijn de nodige middelen en
procedures voorzien?
Welke grenscontroles voorziet het FAVV om te garanderen dat hormoonvlees dat Zwitserland invoert uit derde landen, niet via een omweg op de Belgische of Europese markt terechtkomt?
11.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Bury, Zwitserland heeft de Europese Commissie alle nodige garanties verstrekt met betrekking tot het niet-gebruik van verboden antibiotica. Het staat op de lijst van landen die naar de Europese Unie mogen exporteren voor vlees van alle diersoorten die bestemd zijn voor de productie van levensmiddelen.
Vanaf 3 september 2026 zal de naleving van het verbod op het gebruik van bepaalde antibiotica worden geverifieerd in het kader van documentcontroles die bij de import worden uitgevoerd voor elke zending van dieren of producten van dierlijke oorsprong, bestemd voor menselijke consumptie. Het FAVV zal zijn procedures en instructies dienovereenkomstig aanpassen.
De Europese Commissie zal ermee belast zijn erop toe te zien dat de gebruiksverboden daadwerkelijk worden nageleefd in de landen die naar de Europese Unie exporteren.
De aan Zwitserland verleende afwijking met betrekking tot de invoer van rundsvlees dat mogelijk met hormonale groeibevorderaars is behandeld, wordt omkaderd door verschillende voorwaarden die ervoor moeten zorgen dat die producten niet op de markt van de lidstaten terechtkomen. Het vlees moet worden geëtiketteerd, er moet een systeem voor traceerbaarheid en kanalisering worden opgezet en Zwitserland moet controles uitvoeren en daarvan jaarlijks de resultaten presenteren. Onder die omstandigheden lijkt een aanvullende controle door het FAVV in dit stadium niet nodig.
België zal de situatie echter nauwlettend opvolgen.
11.03 Katleen Bury (VB): Dat is een heel goed antwoord. Het is ook belangrijk. Zwitserland krijgt allerlei uitzonderingsmaatregelen terwijl het voor onze landbouwers zwaar is om aan alle voorwaarden te voldoen. De controles van ingevoerde producten zijn voor onze markt bijzonder streng. Voor Zwitserland gelden dan uitzonderingsclausules en toch kan dat vlees op onze markt terechtkomen als daar niet voldoende op wordt gecontroleerd.
Hetzelfde geldt voor antimicrobiële resistentie. Het ene gaat over hormoonvlees dat in Zwitserland wel mag worden ingevoerd en het andere over antimicrobiële resistentie.
Alles staat of valt natuurlijk met een consequente toepassing van de regels. Daarom is het goed dat u daarop nader zult toezien. Ik vermeld er wel bij dat ik de uitvoering van die regels met belangstelling zal opvolgen want ik weet niet of dat alles zo evident zal zijn.
L'incident est clos.
Het incident
is gesloten.
12.01 Hervé Cornillie (MR): Monsieur le ministre, l'association GAIA a rendu publiques le 16 juin dernier des images tournées entre février et avril 2026 à l'abattoir d'Ath. Cet abattoir, ouvert en 1958 par l'administration communale d'Ath, est repris et exploité depuis le 1er janvier 2026 par la coopérative WapiMeat. Le caractère public de l'abattoir avait d'ailleurs longtemps été un frein à son nouveau développement.
Selon les informations diffusées, ces images montreraient des défaillances dans les procédures d'étourdissement, des animaux présentant encore des signes de conscience lors de la saignée, des actes de violence évitable envers des bovins, moutons, agneaux et chèvres, ainsi que l'utilisation d'aiguillons électriques sur des animaux incapables de se déplacer. Cela soulève, plus largement, des interrogations sur les mécanismes de contrôle actuellement en vigueur dans les abattoirs.
Cette situation doit être mise en perspective avec l'importance économique de l'abattoir d'Ath pour le Pays des Collines, pour la Wallonie picarde – dont je viens – et la Wallonie plus largement. Dernier abattoir multi-espèces de Wallonie, il constitue un maillon essentiel pour les éleveurs, bouchers et producteurs locaux en offrant un service de proximité.
Sa disparition entraînerait un allongement des transports, une hausse des coûts pour les exploitants et davantage de stress pour les animaux. L'abattoir joue également un rôle important pour l'emploi, la valorisation de la production agricole régionale et la filière ovine wallonne, puisqu'il assure à lui seul plus de 60 % des abattages ovins de Wallonie.
Monsieur le ministre, au regard des faits allégués, les services fédéraux compétents et l'Agence fédérale pour la sécurité de la chaîne alimentaire (AFSCA) ont-ils été informés officiellement de ces faits? Si oui, à quelle date? Pouvez-vous confirmer que les contrôles, inspections ou audits ont été réalisés régulièrement dans cet établissement ces dernières années? Des infractions relatives au bien-être animal ou aux procédures d'abattage avaient-elles déjà été relevées auparavant? Si oui, lesquelles et quelles suites ont été réservées à ces signalements? Des analyses régulières des images sont-elles effectivement réalisées par les autorités compétentes? Avez-vous analysé la possibilité de recourir à des outils d'intelligence artificielle pour assister l'exploitation des images de vidéosurveillance et signaler automatiquement des comportements ou procédures potentiellement contraires à la réglementation?
12.02 Sarah Schlitz (Ecolo-Groen):
Monsieur le ministre, l'association GAIA a déposé plainte avec constitution
de partie civile auprès du juge d'instruction de Mons contre l'abattoir d'Ath,
exploité depuis 2026 par la coopérative WapiMeat. Des images filmées entre
février et avril 2026, diffusées le 16 juin dernier, montrent des cas
répétés non-conformes : animaux abattus sans étourdissement préalable, saignés
à vif, soumis à des électrochocs. Cet abattoir concentrerait, selon GAIA, près
des deux tiers de l'activité d'abattage ovin de la Région wallonne, avec
environ 20 000 moutons abattus chaque année.
L'AFSCA est notamment chargée du contrôle du
bien-être animal dans les abattoirs, en vertu du règlement européen (CE) n° 1099/2009,
ainsi que de la présence de vétérinaires officiels sur les sites d'abattage. Il
apparaît par ailleurs que les pratiques dénoncées par GAIA se seraient répétées
pendant plusieurs mois sans avoir été détectées ou sanctionnées par les
autorités de contrôle.
Quelle est la fréquence des contrôles
effectués par l'AFSCA à l'abattoir d'Ath? Un vétérinaire officiel était-il
présent en permanence durant les opérations d'abattage concernées par les
images de GAIA et durant les contrôles? L'AFSCA disposait-elle, avant la
diffusion de ces images, d'éléments laissant supposer des manquements à
l'abattoir d'Ath ? Si oui, quelles suites leur ont-elles été données? Comment
expliquer que des pratiques visiblement récurrentes sur plusieurs semaines,
selon GAIA, n'aient pas été constatées par les services de contrôle de l'AFSCA
présents sur le site? L'AFSCA a-t-elle ouvert son propre dossier de contrôle ou
d'enquête administrative suite à la diffusion de ces images, indépendamment de
la procédure judiciaire engagée par GAIA ? Dans l'affirmative, quel est son
calendrier et quelles mesures peuvent en découler? Disposez-vous d'un état des
lieux, à l'échelle nationale, du nombre de vétérinaires officiels affectés au
contrôle du bien-être animal dans les abattoirs, rapporté au nombre
d'établissements et au volume d'animaux abattus? L'AFSCA renforcera-t-elle sa
méthodologie de contrôle dans les abattoirs (fréquence, usage de la
vidéosurveillance, contrôles inopinés) afin de mieux détecter ce type de
manquements à l'avenir? Quelle coordination existe-t-elle entre l'AFSCA et les
autorités régionales compétentes en matière de bien-être animal (en
l'occurrence la Région wallonne) dans ce dossier, et plus largement dans la
répartition des compétences de contrôle?
12.03 David Clarinval, ministre: En ce qui concerne l'abattoir d'Ath, je tiens tout d'abord à rappeler que le bien-être animal est une compétence qui est dans les mains des régions.
Afin d'éviter la multiplication des contrôles et des coûts qui y sont liés, il existe toutefois un protocole entre l'AFSCA et la Région wallonne concernant le contrôle du bien-être animal. Dans ce cadre, l'AFSCA vérifie pour le compte de la région, un certain nombre d'exigences relatives à la protection et au bien-être des animaux. Les observations effectuées sont alors transmises à la région. Je tiens à dire clairement qu'aucune forme de maltraitance animale ne peut être tolérée dans les abattoirs.
L'AFSCA a pris connaissance des images diffusées par GAIA le mardi 16 juin 2026 en matinée. Le même jour, le vétérinaire chargé de mission, responsable administratif au sein de l'abattoir d'Ath, a également été contacté par un inspecteur de l'unité du bien-être animal du Service public de Wallonie (SPW).
Le 18 juin 2026, l'unité du bien-être animal du SPW a adressé une demande de renseignements et de collaboration à l'AFSCA dans le cadre "des révélations médiatiques récentes relatives à des faits de maltraitance animale constatés à l'abattoir d'Ath exploité par la coopérative WapiMeat". À ce stade, aucun élément ne permet de conclure à un dysfonctionnement dans l'application du protocole de collaboration entre l'AFSCA et la Région wallonne.
S'agissant des contrôles, l'abattoir fait l'objet d'une inspection trimestrielle de l'AFSCA. Depuis janvier 2026, à la suite d'une procédure de retrait d'agrément, un contrôle mensuel a été effectué. Au cours des deux dernières années, plusieurs inspections ont été menées sur place, notamment dans le cadre de la santé animale et du contrôle des transports. À l'issue de ces contrôles, les observations sont transmises à l'unité bien-être de la Région wallonne.
Selon les informations dont je dispose, aucune non-conformité majeure, susceptible de révéler des pratiques de maltraitance, n'avait été constatée jusqu'à présent. Il convient toutefois de rappeler qu'aucun système de contrôle ne permet d'avoir un inspecteur en permanence derrière chaque travailleur. Les contrôles s'inscrivent dans un cadre structuré et régulier. Les check-lists et formulaires d'information sont transmis par l'Agence à la région. Les infractions mineures, constatées en dehors des contrôles programmés, sont consignées dans le livre de bord de l'abattoir pour que l'exploitant et son responsable bien-être animal prennent les actions nécessaires.
Pour connaître le nombre d'infractions constatées et le suivi éventuel qui a été donné, ainsi que pour toute autre question, il est nécessaire de s'adresser à l'unité du bien-être animal de la Région wallonne.
Enfin, je comprends qu'une plainte a été déposée par GAIA auprès d'un juge d'instruction. Cette démarche me paraît appropriée et permettra, le cas échéant, de mener toutes les investigations nécessaires afin d'établir les faits et les responsabilités.
12.04 Hervé Cornillie (MR): Merci, monsieur le ministre, d’avoir fait le point selon vos compétences dans ce dossier sensible qui touche à la fois les compétences fédérales et régionales. Comme vous l’avez dit, le bien-être animal est certes totalement régionalisé, mais cela s’entremêle à l’évidence avec la santé animale. Vous avez expliqué comment le protocole d’accord pouvait fonctionner dans ce cas.
Les images insoutenables ont entraîné de nombreuses et fortes réactions, et c’est bien légitime. Il est normal, notamment pour les pouvoirs locaux qui ont été invités à aider à la relance de l’outil – et qui l’ont souvent fait de bon cœur d’ailleurs – d’exiger la transparence et de comprendre ce qui s’est passé, bref, d‘établir les responsabilités. Disons le froidement: demander des comptes était élémentaire, et des têtes sont d’ailleurs tombées. Mais s’il devait s’avérer que le comportement pour le moins inadapté soit une attitude systémique, d’autres changements devront alors absolument intervenir. Ce qui compte pour moi, outre ces changements pour redresser l’outil, c’est de ne pas jeter le bébé avec l’eau du bain, car le projet de coopérative WapiMeat, au profit de nombreuses filières parfois plus confidentielles ou soutenant les circuits courts et nos agriculteurs, mérite beaucoup mieux qu’un enterrement de première classe sur l’autel de la vindicte populaire ou l’émoi politique de bon compte. C’est l’avenir d’une filière et de nombreux petits producteurs – à qui j’offre mon total soutien – dont il est question,.
12.05 Sarah Schlitz (Ecolo-Groen): Merci, monsieur le ministre, pour vos réponses assez techniques et descriptives de la façon dont fonctionnent les choses. J’aurais attendu de votre part l’annonce de certaines actions. Le soutien à l’action de GAIA, c’est certes autre chose, je suis contente de vous l’entendre dire. Néanmoins, il me semble que certains dysfonctionnements ne doivent plus se reproduire et il ne revient aux seules associations de prendre cela en charge. Ces dysfonctionnements doivent vous alerter aussi, par l’intermédiaire de l’AFSCA. Il convient d’analyser comment mettre en place des changements pour que cela ne se reproduise plus.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
13.01 Katleen Bury (VB): Mijnheer de minister, ik verwijs naar de tekst van mijn vraag zoals ingediend.
Naar aanleiding van de ernstige
oxamylvervuiling die in mei werd vastgesteld in de Grote Kemmelbeek in
Poperinge, werden door verschillende overheidsdiensten controles uitgevoerd in
de betrokken regio. Volgens recente berichtgeving werden daarbij op verschillende
landbouwpercelen sporen van oxamyl aangetroffen.
Oxamyl is een werkzame stof waarvan het
professionele gebruik in de landbouw verboden is. Het FAVV heeft inmiddels een
proces-verbaal opgesteld en overgemaakt aan het parket van West-Vlaanderen.
Tegelijk blijft onduidelijk of de aangetroffen residuen het gevolg zijn van het
gebruik van vervuild water uit de beek dan wel van het gebruik van verboden
gewasbeschermingsmiddelen.
Welke onderzoeken en controles heeft het
FAVV tot op heden uitgevoerd naar aanleiding van de oxamylvervuiling in de
regio Poperinge, en welke voorlopige vaststellingen zijn daaruit voortgekomen?
Beschikt het FAVV reeds over aanwijzingen
met betrekking tot de herkomst van de aangetroffen oxamylresiduen, en wordt
onderzocht via welke kanalen eventueel verboden producten in omloop zijn
gebracht?
Welke bijkomende maatregelen zal het FAVV nemen om illegaal gebruik van verboden gewasbeschermingsmiddelen op te sporen en te voorkomen, zonder daarbij landbouwers die te goeder trouw handelen onnodig te belasten?
13.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Bury, het FAVV heeft, in samenwerking met verschillende diensten van het Vlaams departement Omgeving, een onderzoek uitgevoerd waarbij zaailingen werden bemonsterd en geanalyseerd. Daarnaast werden controles uitgevoerd bij een aantal landbouwers.
Uit die onderzoeken en analyses is gebleken dat meerdere landbouwers betrokken zijn bij het illegale gebruik van de werkzame stof oxamyl. Informatie over de mogelijke bronnen van de contaminatie of de wijze waarop de producten in omloop werden gebracht, maakt deel uit van een lopend gerechtelijk dossier en kan om die reden niet worden meegedeeld. Voor bijkomende informatie over het onderzoek verwijs ik naar het parket van West-Vlaanderen, dat bevoegd is voor dit dossier.
Het FAVV voert een controleplan uit voor de screening van pesticideresiduen met als doel de veiligheid te waarborgen van levensmiddelen die op de markt worden gebracht. De analyses in het kader van dat controleplan laten toe om occasioneel illegaal gebruik van pesticiden aan het licht te brengen.
Daarnaast voeren de Nationale Opsporingseenheid en het FAVV, naast onderzoeken naar illegaal gebruik van pesticiden, jaarlijks ook gerichte acties uit om het gebruik van verboden stoffen op te sporen. De acties van de Nationale Opsporingseenheid zijn steeds doelgericht en hebben slechts een zeer beperkte impact op landbouwers die te goeder trouw handelen.
13.03 Katleen Bury (VB): Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord. In de vorige legislatuur maakte ik deel uit van de commissie voor Justitie en daar was het antwoord vaak dat het om een lopend onderzoek ging. U hebt nu wel geantwoord dat er landbouwers zijn geïdentificeerd die verboden producten hebben gebruikt. Dat is zeer belangrijk voor alle landbouwers die effectief te goeder trouw handelen en de regels volgen.
Het is belangrijk dat daar zo snel mogelijk duidelijkheid over komt, maar zeker ook dat er wordt gehandhaafd en dat de landbouwers die zulke producten hebben gebruikt niet zomaar de dans ontspringen.
Dankzij uw antwoord hebben we nu toch al iets meer informatie gekregen. Het blijkt dus niet om vervuild water te gaan, maar wel degelijk om een doelgericht gebruik van die producten.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
14.01 Lieve Truyman (N-VA): Mijnheer de voorzitter, mijn twee vragen zal ik samen stellen. Het was de bedoeling om ze in de commissie voor Economie te behandelen, maar ze werd naar deze commissie doorverwezen. Zoals u ziet, kom ik niet van buiten, want ik heb geen bruin kleurtje, maar zat in de commissie voor Economie, waardoor ik hier niet tijdig aanwezig kon zijn.
Mijnheer de minister, velen van ons leven bewuster en kiezen ervoor om plantaardige producten te gebruiken in plaats van koemelk. Ook de bewuste keuze voor bioproducten neemt toe. Soja is daarbij een gekend plantaardig product. Binnen de Europese Unie bestaat er terecht regelgeving over welke producten wel en niet mogen worden gebruikt bij het telen van onze gewassen. Soja is daarbij een product dat vaak wordt geïmporteerd uit China.
Via overheidssteun kunnen Chinese producenten op een veel goedkopere manier produceren, waardoor zij grote massa's creëren en hun basisproduct tegen een zeer lage prijs kunnen aanbieden. Chinees sojameel wordt dus vaak gebruikt voor bepaalde bioproducten, zoals sojamelk, sojababypoeder, sojakoeken en -eieren, die we in de rekken van onze warenhuizen terugvinden. Ook voor dierenvoeding en veevoeder wordt sojameel gebruikt.
Voeding is een ketenbehoefte. Ze start bij de teelt van gewassen en gaat van plant naar mens, maar ook van plant naar dier, en komt vervolgens, als men geen vegetariër is, opnieuw bij de mens terecht. Controle aan de basis is dan ook noodzakelijk, zowel om de consument te beschermen als om te waken over eerlijke handelspraktijken.
Vanuit de sector van de olieslagers, namelijk zij die sojabonen kraken en daaruit sojapoeder, sojameel en sojaolie maken, komen onrustwekkende signalen over het gebruik van pesticiden en nieuwe neonicotinoïden in Chinees sojameel. Die Chinese bedrijven melden helaas niet welke pesticiden en welke nieuwe neonicotinoïden zij gebruiken. In Europa zijn die neonicotinoïden sinds 2018 al verboden. Ik heb daarover vragen, omdat de sector aan de alarmbel trekt.
Mijnheer de minister, op welke manier gebeurt de controle op de import van Chinees sojameel? Wie voert die controles uit? Bestaan daar cijfers over?
Welke methoden worden toegepast om na te gaan welke pesticiden werden gebruikt? Ik heb begrepen dat men op een andere manier moet controleren, omdat we het product niet kennen en dus moeten nagaan wat het ongekende product is.
Hoe gebeurt de controle op het biogehalte van die producten, en is het label dan ook daadwerkelijk de naam waard? Bent u op de hoogte van de import van verboden neonicotinoïden in ons land en in Europa?
Ten slotte, hoe hoog staat dit thema op de Europese agenda?
14.02 Minister David Clarinval: Mevrouw Truyman, het in de handel brengen van levensmiddelen die conform zijn met de maximale residulimieten, MRL, voor pesticiden die zijn vastgesteld in de EU-wetgeving, is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de commerciële operatoren. De operatoren moeten autocontroles implementeren en de principes van de meldingsplicht toepassen.
Het FAVV voert officiële controles uit op die autocontrolesystemen. In het controleprogramma van het FAVV zijn controles op de naleving van de pesticideresiduen op sojabonen en afgeleide producten opgenomen. Aangezien die producten niet verplicht moeten worden aangemeld bij invoer, wordt het merendeel van de stalen genomen in de verwerkingssector.
In 2024 heeft het FAVV 45 stalen van sojabonen en daarvan afgeleide producten geanalyseerd, waarvan er 9 uit China kwamen. Alle geanalyseerde stalen voldeden aan de in de EU-wetgeving vastgestelde MRL. De resultaten voor het jaar 2025 werden gepubliceerd in het activiteitenverslag van het FAVV van 22 juni en zijn raadpleegbaar op de website van het agentschap.
In 2024 maakten de officiële analysemethoden het mogelijk om een analytische scope van meer dan 500 residuen te dekken, waarvan meerdere actieve bestanddelen behoren tot de familie van de neonicotinoïden of aanverwante stoffen.
Biolandbouw en de controle daarop zijn bevoegdheden van de gewesten. Het FAVV voert enkele ad-hocanalyses uit op biologische voedingsmiddelen. Wanneer bij die analyses residuen van pesticiden worden aangetroffen, worden de gewesten daarvan op de hoogte gebracht zodat zij daaraan gevolg kunnen geven binnen hun bevoegdheidsdomein.
Het FAVV werd in december 2025 op de hoogte gebracht van het mogelijke gebruik in China van bepaalde neonicotinoïden die niet toegelaten zijn in de EU. Sommige van die stoffen worden al gedekt door de analytische scope van de laboratoria, andere momenteel nog niet. Het Europees Referentielaboratorium voor residuen van pesticiden werkt momenteel aan de ontwikkeling van analysemethoden die de controlelaboratoria aan hun scope kunnen toevoegen.
14.03 Lieve Truyman (N-VA): Mijnheer de minister, het laatste deel van uw antwoord stelt mij gerust. Het komt erop neer dat men de analyse op een andere manier moet doen omdat de stoffen onbekend zijn. In de analysetoestellen zijn de parameters die worden ingevoerd de gekende parameters, waarna wordt gekeken of het overeenkomt. In dit geval moet men omgekeerd werken en moet men de onbekende stoffen opsporen. In uw laatste antwoord bevestigde u dat men zich daarvan bewust is en dat men dat onderzoek aan het voeren is. Dat stelt mij gerust, maar ook en nog meer de sector van de olieslagers die strijden tegen die oneerlijke praktijken. We volgen dit zeker op.
Het incident is gesloten.
L'incident est clos.
De openbare commissievergadering wordt gesloten om 16.14 uur.
La réunion publique de commission est levée à 16 h 14.